ขยายความหมาย ในคำพระ

[ บทไหว้ครู ]


[ คำอุทิศ ]


ขยายความหมาย ในคำพระ ไหว้พระหน้าคอมฯ นั่งสมาธิหน้าคอมฯ เรียนรู้พระธรรม จากพระไตรปิฎกออนไลน์
คำศัพท์ที่ขึ้นต้นด้วยอักษร น | นกุลธิดา-นวรหคุณ | นวโลหะ-นัย | นัยนา-นามรูปปริจเฉทญาณ | นามรูปปัจจัยปริคคหญาณ-นิคคหวิธี | นิคคหิต-นิทานกถา | นิทานพจน์-นิมันตนะ | นิมิต-นิ้วพระสุคต | นิวรณ์-นิสีทนะ | นีตัตถะ-เนา |

นามรูปปัจจัยปริคคหญาณ

ญาณกำหนดจับปัจจัยแห่งนามรูป, ญาณหยั่งรู้ ที่กำหนดจับได้ซึ่งปัจจัยแห่งนาม และ รูป โดยอาการที่เป็นไปตามหลักปฏิจจสมุปบาท เป็นต้น

ปัญญากำหนดพิจารณารู้เหตุรู้ปัจจัยของรูปนาม คือ รู้ว่ารูปธรรม และ นามธรรมทั้งหลายเกิดจากเหตุปัจจัย และ เป็นปัจจัยแก่กันและกัน อาศัยรวมกันอยู่

เรียกกันสั้นๆ ว่า ปริคคหญาณ

นารายณ์

ชื่อเรียกพระวิษณุ  ซึ่งเป็นพระเจ้าองค์หนึ่งของศาสนาพราหมณ์

นารี

ผู้หญิง, นาง

นาลกะ

หลานชายของอสิตดาบส ออกบวชตามคำแนะนำของลุง และ ไปบำเพ็ญสมณธรรม รอการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า อยู่ในป่าหิมพานต์ ครั้นพระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว ได้มาทูลถามเรื่องโมไนยปฏิปทา และ กลับไปบำเพ็ญสมณธรรมในป่าหิมพานต์ ได้บรรลุอรหัตแล้ว ดำรงอายุอยู่อีก ๗ เดือน ก็ปรินิพพานในป่าหิมพานต์นั้นเอง ท่านจัดเป็นมหาสาวกองค์หนึ่งในอสีติมหาสาวกด้วย

ชื่อหมู่บ้านอันเป็นที่เกิดของพระสารีบุตร ไม่ไกลจากเมืองราชคฤห์ บางทีเรียก นาลันทคาม

นาลันทะ

ชื่อหมู่บ้านแห่งหนึ่งไม่ไกลจากกรุงราชคฤห์ เป็นบ้านเกิดของพระสารีบุตร

นาลันทา

ชื่อเมืองเล็กๆ เมืองหนึ่งในแคว้นมคธ อยู่ห่างจากพระนครราชคฤห์ ประมาณ ๑ โยชน์ ณ เมืองนี้ มีสวนมะม่วงชื่อ ปาวาริกัมพวัน (สวนมะม่วงของปาวาริกเศรษฐี) ซึ่งพระพุทธเจ้าเสด็จมาประทับแรมหลายครั้ง คัมภีร์ฝ่ายมหายานกล่าวว่า พระสารีบุตร อัครสาวก เกิดที่เมืองนาลันทา แต่คัมภีร์ฝ่ายบาลีเรียกถิ่นเกิดของพระสารีบุตรว่าหมู่บ้านนาลกะ หรือ นาลันทคาม

ขยายความเพิ่ม

นาสนะ, นาสนา

ให้ฉิบหายเสีย คือ การลงโทษบุคคลผู้ไม่สมควรถือเพศ มี ๓ อย่าง คือ

๑. ลิงคนาสนา ให้ฉิบหายจากเพศ คือ ให้สึกเสีย
๒. ทัณฑกรรมนาสนา ให้ฉิบหายด้วยการลงโทษ
๓. สังวาสนาสนา ให้ฉิบหายจากสังวาส

นาสิก

จมูก

นาสิกัฏฐานชะ อักษรเกิดในจมูก คือนิคคหิต (-ํ) , พยัญชนะที่สุดวรรคทั้ง ๕ คือ ง ญ ณ น ม นอกจากเกิดในฐานของตนๆ แล้ว ก็เกิดในจมูกด้วย (คือ เกิดใน ๒ ฐาน)
นาฬี

ชื่อมาตราตวง แปลว่า “ทะนาน”

น้ำทิพย์

น้ำที่ทำผู้ดื่มให้ไม่ตาย หมายถึง น้ำอมฤต หรือน้ำสุรามฤต

น้ำมนต์

นํ้าที่เสกเพื่ออาบ กิน หรือ ประพรม เป็นต้น ถือกันว่าเป็นมงคล ใช้ว่าน้ำมนตร์ ก็มี

น้ำมนต์ ปกติจะสำเร็จด้วยการเจริญพระพุทธมนต์ ของพระสงฆ์ในงานพิธีมงคลต่างๆ หรือ การเสกของพระภิกษุ หรือคฤหัสถ์ผู้ทรงวิทยาคุณ กล่าวคือผ่านการทำสมาธิที่แน่วแน่ และ พระปริตที่เป็นมนต์ทางศาสนามาแล้ว

ขยายความเพิ่ม

น้ำอมฤต

น้ำที่ทำผู้ดื่มให้ไม่ตาย

เป็นชื่อน้ำทิพย์ที่ทำผู้ดื่มให้ไม่ตายตามเรื่องว่า เทวดาทั้งหลายคิดหาของเครื่องกันตาย พากันไปถามพระเป็นเจ้า พระเป็นเจ้ารับสั่งให้กวนมหาสมุทรเทวดาทั้งหลายก็ทำตาม โดยวิธีใช้ภูเขารองข้างล่างลูกหนึ่ง วางข้างบนลูกหนึ่งที่กลางมหาสมุทร ลักษณะคล้ายโม่สำหรับโม่แป้ง เอานาคพันเข้าที่ภูเขาลูกบนแล้วช่วยกันชักสองข้าง อาศัยความร้อนที่เกิดจากความหมุนเวียนเบียดเสียดแห่งภูเขา ต้นไม้ทั้งหลายที่เป็นยาบนภูเขา ได้คายรสลงไปในมหาสมุทรจนข้นเป็นปลักแล้ว เกิดเป็นน้ำทิพย์ขึ้นในท่ามกลางมหาสมุทร เรียกว่า น้ำอมฤต บ้าง น้ำสุรามฤต บ้าง

ทั้งหมดนี้เป็นเรื่องตามคติของศาสนาพราหมณ์

นิกเขปบท

บทตั้ง, คำหรือข้อความ ที่ย่อจับเอาสาระมาวางตั้งลงเป็นแม่บท เพื่อจะขยายความ หรือแจกแจงอธิบายต่อไป

บทบาลีที่ผู้เทศน์ยกขึ้นตั้งไว้เป็นหัวข้อ เพื่อบรรยายขยายความต่อไป

นิกร

หมู่, พวก

นิกรสัตว์

หมู่สัตว์

นิกาย

พวก, หมวด, หมู่ , ชุมนุม,  กอง

หมวดตอนใหญ่แห่งพุทธพจน์ในพระสุตตันตปิฎก  ซึ่งแยกเป็น  ทีฆนิกาย  มัชฌิมนิกาย สังยุตตนิกาย อังคุตตรนิกาย และ ขุททกนิกาย

คณะนักบวช หรือ ศาสนิกชนในศาสนาเดียวกันที่แยกเป็นพวกๆ, ในพระพุทธศาสนามีนิกายใหญ่ ที่เรียกได้ว่าเป็นนิกายพุทธศาสนาในปัจจุบัน  ๒ นิกาย คือ มหายาน หรือ นิกายฝ่ายเหนือ (อุตรนิกาย) พวกหนึ่ง และ เถรวาท หรือ นิกายฝายใต้ (ทักษิณนิกาย) ที่บางทีเรียก หีนยาน พวกหนึ่ง,  ในประเทศไทยปัจจุบัน พระภิกษุสงฆ์ในพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทด้วยกัน  แยกออกเป็น ๒ นิกาย แต่เป็นเพียงนิกายสงฆ์ มิใช่ถึงกับเป็นนิกายพุทธศาสนา (คือ แยกกันเฉพาะในหมู่นักบวช) ได้แก่ มหานิกาย และ ธรรมยุติกนิกาย ซึ่งบางทีเรียกเพียงเป็นคณะว่า คณะมหานิกาย และ คณะธรรมยุต

นิคคหะ

การข่ม, การกำราบ, การลงโทษ

นิคคหกรรม

การลงโทษตามพระธรรมวินัย, สังฆกรรมประเภทลงโทษผู้ทำความผิด ท่านแสดงไว้ ๖ อย่างคือ ตัชชนียกรรม นิยสกรรม ปัพพาชนียกรรม ปฏิสารณียกรรม อุกเขปนียกรรม และ ตัสสปาปิยสิกากรรม

นิคคหวิธี

วิธีข่ม, วิธีทำนิคหะ, วิธีลงโทษ

::: Go To ::: Home Page | Polyboon.com | ไหว้พระหน้าคอมฯ | นั่งสมาธิหน้าคอมฯ | พระไตรปิฎกออนไลน์ |